In de NRC verscheen onlangs een uitgebreid achtergrondartikel over het mentale welzijn van agrarische ondernemers. In dit artikel wordt onder andere gesproken met Henk Korterink, agrarisch sociaal psycholoog en verbonden aan Hogenkamp Agrarische Coaching. Vanuit zijn jarenlange ervaring vertelt hij over de situaties waarin hij en zijn collega’s boeren tegenkomen die vastlopen.

Henk is daarnaast betrokken bij het Vertrouwensloket Welzijn Landbouwhuisdieren, een organisatie waar meldingen binnenkomen wanneer er zorgen zijn over het welzijn van landbouwhuisdieren. Wanneer dieren onvoldoende worden verzorgd, blijkt in de praktijk vaak dat er meer speelt op het erf.

Als het met de dieren niet goed gaat, gaat het vaak ook niet goed met de boer

Het werk van het Vertrouwensloket laat zien hoe nauw dierenwelzijn en het welzijn van de boer met elkaar verbonden zijn. Wanneer het bedrijf onder druk staat, de administratie zich opstapelt of persoonlijke problemen spelen, kan de situatie op een erf langzaam uit de hand lopen.

Henk en zijn collega’s komen jaarlijks bij ongeveer honderd bedrijven door het hele land. In teams met onder andere dierenartsen, bedrijfskundigen en sociaalpsychologen wordt gekeken wat er nodig is om de situatie weer op orde te krijgen. Soms gaat het om praktische ondersteuning. In andere gevallen is vooral mentale begeleiding nodig.

Wat zij vaak zien, is dat problemen zelden van de ene op de andere dag ontstaan. Meestal is er een langere periode van druk, zorgen en verlies vooraf gegaan.

Zoals Henk in het interview zegt:

“De boer moet eerst onderkennen dat het niet goed gaat. Als dat eenmaal gebeurt, komt het verhaal er meestal in één keer uit.”

Praten is voor veel boeren niet vanzelfsprekend

In de agrarische sector wordt veel zelf opgelost. Doorwerken, schouders eronder en doorgaan is voor veel ondernemers vanzelfsprekend. Dat maakt ook dat problemen soms lang onder de oppervlakte blijven.

Het cliché dat boeren niet makkelijk praten over persoonlijke problemen blijkt volgens Henk en zijn collega’s vaak te kloppen. Tegelijkertijd ervaren zij dat, zodra het gesprek eenmaal op gang komt, er veel ruimte ontstaat om het verhaal te delen.

Juist dat moment kan het verschil maken. Door samen te kijken naar wat er speelt en welke stappen mogelijk zijn, ontstaat er weer perspectief.

Achter veel problemen zit een persoonlijk verhaal

In het artikel wordt duidelijk dat er niet één type boer is dat vastloopt. Het gaat niet alleen om oudere ondernemers die er alleen voor staan. Ook jonge ondernemers met moderne bedrijven kunnen in moeilijke situaties terechtkomen.

Denk aan spanningen binnen het gezin, een scheiding, ziekte of overlijden in de familie. Ook onzekerheid over regelgeving, financiële druk en een grote administratieve last kunnen zwaar wegen. Wanneer meerdere factoren tegelijk spelen, kan het gevoel ontstaan dat het overzicht verloren raakt.

Zoals in het artikel wordt beschreven: ergens is vaak iets geknakt.

Het belang van vroeg signaleren

Een belangrijk onderdeel van het werk van het Vertrouwensloket is dat anderen in de sector signalen oppikken. Dierenartsen, voerleveranciers, adviseurs of buren zien vaak als eerste dat het niet goed gaat op een bedrijf.

Wanneer er op tijd een melding wordt gedaan en een gesprek kan plaatsvinden, lukt het in veel gevallen om samen weer beweging te krijgen. Dat kan betekenen dat praktische zaken worden aangepakt, maar ook dat er ruimte ontstaat voor begeleiding op persoonlijk vlak.

Aandacht voor de mens achter het bedrijf

Bij Hogenkamp Agrarische Coaching herkennen wij veel van de situaties die in het artikel worden beschreven. In ons werk zien we dagelijks hoe sterk ondernemers zijn, maar ook hoe groot de druk kan zijn die zij dragen.

Een agrarisch bedrijf is niet alleen een onderneming. Het is vaak ook een familiebedrijf, een thuis en een levenswerk. Wanneer er problemen ontstaan, raken die verschillende lagen tegelijk.

Juist daarom vinden wij het belangrijk dat er aandacht is voor de mens achter het bedrijf. Niet alleen wanneer het al misgaat, maar juist ook eerder. Een goed gesprek kan helpen om overzicht te krijgen, patronen te herkennen en weer regie te nemen over de situatie.

Het volledige artikel over het werk van Henk Korterink en het Vertrouwensloket Welzijn Landbouwhuisdieren verscheen in de NRC. Het laat zien hoe belangrijk het is dat er mensen zijn die het erf op gaan, luisteren naar het verhaal en samen met de ondernemer zoeken naar een weg vooruit.